HOA GIẤY - 「BOUGAINVILLEA」

 

BẾN CÀ TY NGHIÊNG CHIỀU HOA GIẤY CÀ TY WHARF – BOUGAINVILLEA IN THE SLANTING AFTERNOON
❶Hoa cát nở ban chiều Sand Flowers Bloom in the Afternoon
Phan Thiết - góc nhỏ bến Cà Ty nghiêng chiều trong cái nắng hanh hao xứ cát. Cát như hơi thở của mùa gồm thâu nhật nguyệt, như sợi lông dồn tụ cả càn khôn. Trong không gian chông chênh nắng gió, cát đung đưa nở bung hoa ảnh. Ảo giác mắt người. Bước lãng du dừng lại sau dặm dài đất nước, chợt giật mình, người ngỡ lạc thiên nham. Hoa và cát. Cát hóa thiên nham. Hoa phi giữa sa mù nguyệt quang. Như một lần, nhất phiến hoa phi phi đáo thu giang hòa lục ngạn - sổ chi lê trước trước tòng xuân thảo biến thương sơn (Hạ Vũ), người về trong tâm thức thiên nham vạn hác vô nhân tích – Độc tự phi hành minh nguyệt trung (Ức Ông).	Phan Thiết – a small corner by the Cà Ty wharf, leaning into the afternoon sun of the sandy land. Sand is like the breath of the season, gathering sun and moon, like fine strands compressed into the vast cosmos. In the wavering space of sun and wind, sand sways, bursting into flowers of shadow. A mirage before the eyes. The wandering step halts after long miles of homeland, suddenly startled, as if one had strayed into celestial cliffs. Flowers and sand. Sand transformed into celestial cliffs. Flowers soaring amid the lunar haze. As once: “A single petal drifts, drifting toward autumn rivers and green banks – a few twigs of plum already sprouting, spring grass changes into azure mountains” (Hạ Vũ). The traveler returns in the consciousness of “celestial cliffs deserted of human trace – alone I fly beneath the bright moon” (Ức Ông).
Người về hay người đến? Người ở hay người đi?	Returner or newcomer? One who stays or one who departs?
Ở và đi, về và đến. Khác gì nhau trong khi hoa cát vẫn thắm màu? Màu hoa – sắc nắng đau đáu lòng thúc giục Cà Ty khởi từ Đồng Kho vắt mình qua Mường Mán đổ về cửa biển Cồn Chà như một dải lụa màu sương. Màu của nhớ. Màu của thương. Màu của bao lời lỗi hẹn. Màu chiều trong màu mắt, thu sắc hạ nở cỏ dại hoa hương.	Staying and leaving, returning and coming—what difference, while sand flowers still glow in color? The hue of flowers—the tint of sunlight—pierces the heart, urging Cà Ty from Đồng Kho, stretching across Mường Mán, flowing down to the Cồn Chà estuary like a silken ribbon of mist. The color of remembrance. The color of longing. The color of broken promises. The color of afternoon dwells in the eyes, autumn shades blooming with summer’s wildflowers.
Hoa cát nở trong chiều. Màu hoa không sắc. Nương theo gió, hoa lướt qua hồn người. Người cảm giác như đang chạm vào thiên nhiên, thiên nhiên trong từng nhịp rung mà mùa phập phồng đem hơi thở.	Sand flowers blossom in the twilight. Flowers of no color. Leaning with the wind, the petals drift across human souls. One feels as though touching nature itself—nature in each trembling rhythm that the season breathes forth.
Hơi thở của cát đang phả vào lòng chiều đầy ráng hạ. Hơi thở của hoa đang ủ sắc cho đêm. Đêm thắp nắng cho hoa cát mỏng manh mang cái đẹp dung dị. Mỗi cánh hoa là mỗi phiến rung rinh. Hoa đẹp nhẹ nhàng tinh khôi như giấy trắng. Từ đó hoa giấy là tên. Và người Nhật gọi hoa là Phiệt Cát, loài hoa của của niềm đam mê sắc nắng. Hoa của sự lặng im, của huyền lãm. Người Nhật yêu hoa giấy, thưởng thức hoa giấy trong tâm thế là tựa vào cái huyền để mà nhìn, tựa vào im lặng để nhìn, tựa vào tánh không để suy, tựa vào cái bi để lãm. Cái bi (aware) của người Nhật – một mỹ cảm thực sự – không hề phát xuất từ sự sợ hãi và thương xót để đưa tới cảm thức thanh lọc, thanh tẩy (catharsis) như cái bi của người Hy Lạp mà nó phát xuất từ cái đẹp, tựa vào cái đẹp để chiêm ngắm vũ trụ và nhân sinh. Nó vận động tan hòa vào vũ trụ theo cảm thức vô thường cảm (mujokan) sinh ra cái mĩ cảm, sinh ra nỗi lưu luyến. Hoa giấy là sự luyến lưu ấy.	The breath of sand exhales into the dusk, filled with summer glow. The breath of flowers is steeping their hues for nightfall. Night ignites sunlight for the fragile sand blossoms, bearing a beauty both simple and pure. Each petal is a trembling shard. Flowers are delicate, immaculate, like white paper. Thus, “paper flower” became their name. And the Japanese call Phiệt Cát ブーゲンビリア (būgenbiria), flowers of passion for sunlight. Flowers of silence, of contemplative beauty. The Japanese cherish paper flowers, savoring them in the spirit of leaning upon mystery to behold, leaning upon silence to contemplate, leaning upon emptiness to reflect, and leaning upon sorrow to meditate. The awareness of the Japanese—a true aesthetic sentiment—does not arise from fear or pity to lead to catharsis as in the Greek sense, but springs from beauty: resting on beauty to contemplate cosmos and human life. It flows, dissolves into the universe, in the sense of impermanence (mujokan), birthing aesthetic feeling, birthing yearning attachment. The paper flower is that lingering attachment.
Mỗi bông hoa giấy phân thành ba cánh. Người Trung Quốc gọi hoa giấy là Tam giác mai - hoa mai ba cánh kết hình tình yêu sắc thắm, đẹp tinh khôi và giản chân, biểu trưng cho mối kết hòa vũ trụ tam vị nhất thể Thiên – Địa – Nhân trong quan niệm người phương Đông. Tam giác mai còn được gọi là Diệp tử hoa vì mỗi cánh hoa hình dạng như mỗi phiến lá. Hoa sinh từ lá. Lá chọn xanh nhường hoa màu rực rỡ. Là lá mà cũng là hoa. Hoa là lá nhuộm màu. Là Phiệt cát và cũng là mai. Hoa cao khiết mà bình đạm, lặng thầm. Cái lặng thầm trong ánh sáng cuối chiều. Màu nối màu, sắc kết sắc, tương hóa liên thông với tất cả những gì hiện hữu của đời trong cảm thức của người: mọi sự đã trở nên đẹp đẽ hoặc là niềm vui hoặc là những“nỗi đau làm người”.	Each paper blossom divides into three petals. The Chinese call it 三角梅 (Sānjiǎo méi)—three-petaled plum, a flower of crimson love, immaculate and simple, symbolizing the triune harmony of Heaven–Earth–Human in Eastern thought. This flower is also called 叶子花 (Yèzi huā)—the leaf-born flower—for each petal resembles a leaf blade. The flower is born from a leaf. The leaf yields its green so the blossom may shine bright. Leaf yet also flower. Flower as a leaf dyed in color. Both Phiệt Cát and Mai. A flower lofty yet plain, silent. Silence within the last light of day. Hue joined with hue, shade clasped with shade, intermingling and connecting with all that exists in life through human sensibility: all becomes beautiful, whether joy or “the pains of being human.”
Dừng chân ghé lại bên cung đường hoa giấy, thầm nhớ lời người trong Bóng trăng: “tôi muốn hạnh phúc. Hãy để tim tôi run lên bởi nắm cát vàng đang có trong tay, thay vì sự khổ công đằng đẵng đi tìm thứ gì đó ẩn dưới đáy sông” mà đưa tay vốc nước bến Cà Ty ngập trong bóng chiều. Bóng chiều đang khỏa lấp lấn dần không gian trong màu hoa giấy, phủ dòng Cà Ty, phủ lấy người, phủ lấy tôi, cuốn người và tôi vào một chiều không gian khác - không gian của cái đẹp - cái đẹp mộng mị sinh ra, chết đi và không ngừng tái sinh trong đầu óc người. Tôi như kẻ mơ, lạc bước trên bến mộng, không thể nào tìm được đường ra. Trong cõi huyền lãm ấy, ý thức của người, của tôi về sự có mặt của cái chết và như một hệ quả là cái hữu hạn của đời sống. Tôi cố hết sức vin vào cái hữu hạn này để tìm thấy ở đây những xung lực và ý nghĩa của sự sống còn.	Pausing at the roadside of paper blossoms, one recalls the words in Moonlight Shadows: “I want happiness. Let my heart tremble with the handful of golden sand I hold, rather than toil endlessly seeking what lies hidden at the bottom of the river.”So one cups water from the Cà Ty wharf, steeped in twilight. Twilight gradually submerges space in the colors of paper flowers, covering the Cà Ty, covering man, covering me, drawing both man and me into another dimension—the dimension of beauty. Beauty is dreamy, born and perished, yet endlessly reborn in the human mind. I, like a dreamer, lose my way upon the wharf of dreams, unable to find a way out. In that contemplative realm, awareness arises—of death’s presence, and thus of the finitude of life. I cling with all my might to this finitude, striving to discover within it the very forces and meanings of survival.
Người và hoa tồn tại bên nhau giữa những chênh vênh được – mất, sinh tồn – hủy diệt, dựng xây – phá hủy. Cuộc sống giản đơn chỉ thế, không ngoài một điều khiếm khuyết lớn nhất của của đời với thực tại sống động chiều nay là ở chỗ nó tồn tại trong một không – thời gian vĩnh hằng. Cái vĩnh hằng của tạo hóa để lại những cái chết tự nhiên và không tự nhiên của những sinh mệnh bé mọn hằng thường. Hoa rơi. Lá rụng. Nước chảy. Người đi. Nó tỏa bóng lên đời người, lên những cánh hoa như lời giải thích ngầm ẩn và mơ hồ rằng vì sao tất cả mọi thứ trong chiều như mây trời, hoa, cát, bến Cà Ty và những cung đường... lại có thể trở nên đẹp, đẹp lạ lùng hay ít nhất nếu không phải là thế, thì nó cũng được cảm nhận như là cái đẹp: bởi vì hết thảy đều là hữu hạn, có đó rồi mất đi, như ngay lúc được sinh nó đã là vậy.	Humans and flowers coexist amid the precarious balance of gain and loss, survival and annihilation, creation and destruction. Life is as simple as such—its greatest imperfection, set against the vivid reality of this very evening, lies in the fact that it endures within an eternal space-time. The eternity of creation leaves behind both the natural and unnatural deaths of countless small and ordinary beings. Flowers fall. Leaves wither. Water flows. People depart. It casts its shadow upon human life, upon petals, like a veiled and elusive explanation of why everything in the afternoon—clouds, blossoms, sand, the Cà Ty riverside, and the roads—can appear beautiful, strangely beautiful, or at the very least, perceived as beauty itself: because all things are finite, present and then gone, as if at the very moment of birth they were already destined so.
❷ Đêm hóa ánh sao sương Night turns into a mist of stars.
Vòm lá, trời chiều bước hạ, gót Thu bên thềm.	Canopies of leaves, twilight sky descending, Autumn’s steps upon the threshold.
Đêm vội, hoa cát lấp lánh. Riverside – quán nhỏ tìm về, như một lần... Em tròn tháng hạ... Chân trần phiêu du...xin được làm mây để bay khắp nơi...	The night rushes in, and sandy blossoms glitter. Riverside—a small tavern to return to, as though once more... You in the fullness of summer... Barefoot wandering... wishing to be a cloud to drift everywhere...
Nhủ thầm, thôi một lần rong ruổi, bến nhỏ dừng chân đón đợi. Một ánh mắt. Một làn mây. Cơn gió chiều. Và những cung đường nhạt nhòa năm tháng. Dòng Mường Mán xanh bạc miên man. Mặt nước trải rộng với hàng triệu ánh đèn thuyền cá thắp sáng như trời sao gom về trên sóng Cà Ty.	Whispering within: just once, let me roam; at a small pier, let me pause to be welcomed. A glance. A drifting cloud. The evening wind. And the fading roads blurred by years. The Mường Mán River stretches in silvery blue immensity. Its waters spread wide, while millions of lights from fishing boats flicker—like stars gathered together—upon the waves of the Cà Ty.
Phan Thiết, đất biển mặn. Cái mặn mòi của nắng–gió–nước để lại cho người nước da bánh mật. Qua tháng, qua ngày, mồ hôi — kết thành muối mặn — trắng lưng cha (Thu Nở).	Phan Thiết, land of brine. The saltiness of sun, wind, and water etches upon the people a skin darkened by the earth. Through months, through days, sweat—congealing into salt—whitens the back of the father (Thu Nở).
Lưng muối trắng và những cung đường hoa giấy vẫn lặng lẽ đêm về. Như cội mai già. Bóng đổ dồn về phía biển. Biển không ồn ào – đêm ấy – chỉ sụt sùi, tiếng gió....	That back of salt-white, and the bougainvillea-lined roads remain silent each nightfall like an ancient apricot tree. Its shadow leans toward the sea. The sea, that night, not roaring but quietly sobbing, only the murmur of wind....
Bao năm tháng tất bật xứ người, cơn khói bụi cuốn người đi miệt mài, ngay đến một khoảnh khắc cho riêng mình cũng là điều chưa thể. Đi đi về về, bước chân như vòng quay những chuyến tàu đêm, biết khi nao dừng lại.	After so many bustling years in foreign lands, with dust and smoke sweeping men ceaselessly along, even a single moment reserved for oneself has yet to be. Coming and going, footsteps like the endless circles of night trains—who knows when they will halt?
Chạnh lòng buông bước, ngẫm lời Guillaume Apollinaire:	The heart falters, steps fall away, pondering the words of Guillaume Apollinaire:
Les feuilles. — Qu’on foule. — Un train qui roule. —La vie. — S’écoule.
Lá rơi.  — Người dậm. — Đoàn tàu.  — Lăn bánh.  — Đời người.  — Chảy trôi	Leaves. — That are crushed. — A train — rolling on. — Life. — Flowing away.
Quyết định về xứ cát, người đã xếp hành trang cho một cuộc dừng chân. Dừng cho mình, dừng cho người và cho bao điều còn dang dở. Thì thầm bên sông. Bên trời một làn mây trắng lửng lờ trôi, nghe lao xao ngoài hiên vắng lá vàng rơi. Dù biết ngày mai, ngày mai nắng xuân không về, trên cành lũ chim vẫn u mê... Bàn tay nâng niu kỉ niệm, vỗ về giấc mơ... Người bảo dừng. Dừng là dừng, hay dừng là tiếp bước? Dừng là bước. Bước quay về cho kỉ niệm một thời: chim chóc gọi nhau, đường xưa, rừng chiều...cho cảm giác trở về thật trọn vẹn. Bước hồi hương cho nụ cười...bẽn lẽn đung đưa ánh mắt: chắc từ nay em sẽ thôi lang thang.	The decision to go to the land of sand, one has already packed for a pause. A pause for oneself, a pause for others, and for all that remains unfinished. Whispers by the river. Above the sky, a white cloud drifts idly, while outside the silent veranda, yellow leaves rustle as they fall. Though knowing tomorrow, tomorrow spring sunlight will not return, still upon the branches the flock of birds remain lost in their stupor… Hands cradle memories, soothing dreams… One says pause. But is a pause truly to stop, or to continue stepping on? Pause is a step. A step returning to memories of a time: birds calling to one another, old roads, twilight forests... for a sense of return made whole. A step homeward for a smile... shyly swaying in one’s gaze: perhaps from now you will cease to wander.
Dừng là một trạng thái lưỡng chiều lưỡng hợp, là kết và cũng là mở. Cái kết của cuộc dừng này là mở ra một cuộc kết mới. Ngày dừng mở ra đêm. Đêm dừng mở ra bình minh ngày mới. Đời người ly - hợp, thăng - trầm, vui - buồn, sinh ly - tử biệt..., như vòng quay đêm - ngày, mộng - tỉnh, như chu kỳ Xuân - Hạ - Thu - Đông. Kết thúc một cuộc đời này để mở ra một cuộc đời mới. Và trong cuộc mở ra ấy, một cuộc dạo chơi đầy mê đắm tiêu tốn ba vạn sáu nghìn ngày – con người ngay từ lúc vừa bắt đầu cuộc sinh ra, cũng là đã bắt đầu một kết thúc định sẵn: Tin buồn từ ngày mẹ cho... (Gọi tên bốn mùa, Trịnh Công Sơn)	Pause is a state of dual direction, dual fusion; it is ending and it is opening. The ending of this pause is the opening of another ending. Day’s pause opens night. Night’s pause opens the dawn of a new day. A human life—parting and reunion, rise and fall, joy and sorrow, separation by death—like the cycle of night and day, dream and waking, like the seasons Spring–Summer–Autumn–Winter. The ending of one life opens the beginning of another. And in that opening, a journey of intoxicated wandering that consumes thirty-six thousand days—man, from the very moment of birth, has already begun a destined ending: “The sad news from the day our mother gave…” (Calling out the Four Seasons, Trịnh Công Sơn).
Đời người như nhịp sóng. Lên xuống theo dòng triều. Lang thang.	A human life is like the rhythm of waves. Rising and falling with the tide. Wandering.
Đời người như hoa cát. Nở tàn theo năm tháng. Phôi pha.	A human life is like a sand flower. Blooming and withering with the years. Fading away.
Đêm rùng mình đầy sương. Lắng nghe tiếng của sóng vang vọng từ xa. Xa lắm. Tự đếm cho mình những giọt thầm rơi mà ngơ ngẩn phân vân hai nửa cõi lòng - vòm tre, ngõ đá còn mong dấu người.	Night shivers heavy with dew. Listening to the voice of waves echoing from afar. So far away. Counting silently for oneself the falling drops, dazed, torn between two halves of the heart—the bamboo canopy, the stone alley still longing for traces of someone.
Bên dòng Cà Ty, nhịp bước chân mây. Sông tuôn dài buông bỏ lửng lờ đêm, không mênh mang, dằng dặc, không man mác, không đạm đạm Trường Giang thủy mà vẫn du du viễn khách tình.	By the Cà Ty river, footsteps like drifting clouds. The river flows on, letting go of the drifting night—not vast, not endless, not faint, not the solemn waters of the Yangtze, and yet still a leisurely tide of a wanderer’s affection.
❸Mai ửng hồng hoa giấy. Tomorrow, bougainvillea blushes.
Đêm thức trọn đêm. Sương sao gom sắc. Cuộc bội sinh hợp hôn giữa mây trời và cát nóng nở hồng hoa giấy. Sớm mai ngàn sao – mắt cát, đơm màu ươm đọt nắng nâng bước chân lưu lãng hồn du mục người về.	A night spent wholly awake. The dew gathers starlight into colors. A rebirth, a wedding between sky-clouds and burning sand, blossoms into crimson bougainvillea. At dawn, a thousand stars—eyes of sand—bear hues, sprout rays of sunlight that lift the steps of the nomadic soul returning.
Người về nhưng có lẽ không nặng nề cảm giác hồi hương của Hạ Tri Chương ở tuổi xế chiều: Thiếu tiểu li gia, lão đại hồi. / Hương âm vô cải, mấn mao tồi. / Nhi đồng tương kiến, bất tương thức / Tiếu vấn: Khách tòng hà xứ lai? (*), cũng không phải lạc lõng như Shane Gilreath: về nhà – mọi thứ –dường như xa lạ (2*), mà như tâm thức của Foucault khi viết lời tựa cho cuốn L’Anti - Oedipe, của Deleuze, rằng người “hãy chuộng lấy những gì lạc quan và đa dạng, chuộng khác biệt hơn là đồng dạng, lưu lãng hơn là đóng khép, biến chuyển hơn là hệ thống. Hãy tin rằng những thành tựu không đến từ ngồi yên mà từ hồn du mục”.	One returns, but perhaps not with the heaviness of Hạ Tri Chương in his twilight years: “When young I left my village, now old I return./My accent unchanged, though my temples gray./The children see me, but do not know me./Laughing, they ask: From where does this guest come?” (Returning Home, Hạ Tri Chương 回鄉偶書), Nor with the estrangement of Shane Gilreath: “Coming home… / Nothing / Looks familiar.” But rather, with the consciousness of Foucault in the preface to L’Anti-Oedipe by Deleuze—that one “should cherish what is optimistic and manifold, cherish difference rather than sameness, nomadism rather than enclosure, transformation rather than system. Believe that achievements come not from stillness but from a nomadic soul.”
Hồn của cỏ. Cỏ bao mùa vẫn lãng du. Xanh ấp ủ và nở bồi hồi. Lang thang nắng, dọc dài mũi Né – một dải đường mây, hoa cát đủ màu điểm mặt...dâng trăng. Rằm tháng Hạ. Nắng mở mắt nghiêng nghiêng...	The soul of grass. Grass through countless seasons still roams. Green nurtures itself and blooms in tremor. Wandering sunlight, stretching along Mũi Né—a ribbon of cloud-road, desert flowers of every hue showing their faces… offering themselves to the moon. Mid-summer full moon. Sunlight opens its eyes, tilting gently...

___________________________

^{CHÚ THÍCH:}

^(*) 

回鄉偶書
少小離家老大迴，
鄉音無改鬢毛衰。
兒童相見不相識，
笑問客從何處來。

^(2*) 

"Coming home...
Nothing
Looks familiar"
   (Shane Gilreath)